Şerife TORTOP
Almanak 2007-2008, Eylül 2008 sayısından.
DUYGUSAL ZEKÂ (EQ) Kuralları öz disiplin kurarak sevgiyle öğreten ebeveyn: Yasaklama ile izin verme arasındaki hassas dengeyi muhafaza eden; çocuğuna bilinçli sevgi ile yaklaşan, denetleyici olmaktan ziyade rehberlik edici ebeveyn tipidir. Bu anne – baba tarzının, yüksek EQ’lu çocuk yetiştirmeye en kabiliyetle olduğu varsayılmaktadır.
Duygusal zekâ diye tanımlanan, duygusal ve sosyal becerileri ifade eden EQ kavramı son yıllarda ortaya atılmasına rağmen çok önem kazanmış durumdadır. Gerek özel aile hayatında gerekse sosyal hayattaki başarılar için IQ’dan çok “EQ”ya ihtiyaç olduğu görüşü gittikçe yaygınlaşmaktadır.
Ancak bugün standartlaşmış bir takım zekâ ölçekleriyle IQ’yu ölçmek mümkünken, EQ için böyle bir test yoktur. IQ daha çok doğuştan geldiği halde, EQ eğitimle çok gelişim gösterebilen, az kalıtım yüklü bir yetenektir. Dolayısıyla bu iki kavram birbirinin karşıtı değil, aksine tamamlayıcısıdır.
Fakat yapılan araştırmalar, günümüz çocuklarının eskilere göre IQ’su daha yüksek, EQ’sunun ise daha düşük olduğunu göstermektedir.
Teknolojik gelişmelerle beraber bütün dünyada refah seviyesinde çok artış oldu. Ancak istatistiklere göre suçlarda, geçimsizliklerde, ahlâkî değerlerin gittikçe zayıflamasında ve ruhsal hastalıklarda da büyük bir artış oldu.
Refahın en üst seviyesini yaşayan Amerikan gençliğinin yaşamındaki bir günün kesitini “Çocukları Savunma Fonu” şöyle veriyor:
Her gün:
* Yirmi beş yaşın altındaki 3 genç AIDS nedeniyle ölüyor ve 25 tanesine HIV virüsü bulaşıyor.
* 6 çocuk intihar ediyor.
* On sekiz yaşın altındaki 342 çocuk şiddet suçlarından tutuklanıyor.
* Ergen annelerden 1407 bebek doğuyor.
* 2833 çocuk okulu terk ediyor.
* 6042 çocuk tutuklanıyor.
* 135.000 çocuk okula silah götürüyor.1
Batılı uzmanlar bu olumsuz tabloyu çocuklarda EQ seviyesinin gittikçe düşmesine bağlıyorlar. Dolayısıyla duygusal zekâyı geliştirme üzerine yoğun çalışmalar yapıyorlar.
Dini, güzel ahlâktan ibaret sayan bir inancın mensubu olmamıza rağmen, Türkiye’mizdeki gençlerimizin durumunun da hiç iç açıcı olmadığın görüyoruz. Üstelik stres, depresyon da çağın hastalığı olarak kabul edilmiş durumda.
IQ’su yüksek bile olsa, duygular ihmal edilir ve zayıflarsa insan robotlaşır. İnsanı insan yapan değerleri, sevgi ve saadeti yitirdikten sonra bir takım akademik kariyerler elde etmiş olmak asla başarı sayılamaz.
YÜKSEK EQ’LU ÇOCUK YETİŞTİRMEK
* Yüksek EQ’lu çocuk yetiştirmek için öncelikle yüksek EQ’lu bir ebeveyn olmak gerekir.
Uzmanlar, çocuklarına gösterdikleri tutum dolayısıyla ebeveynliği üç temel tipte toplamışlardır:
1) Baskıcı, Sert Ebeveyn Tipi: Çocuğu kendi istediği kalıba sokmak için baskıcı kurallar koyan, doğal çocukluk hallerine bile hoşgörüsüz, tenkidci olan; sık sık cezalar veren ebeveyn tipidir.
Katı kurallar ve sıkı denetim altında kalan çocuk, genelde mutsuz olmaya meyilli, içe dönük, kendine ve başkalarına karşı güvensizdir. (Bknz. Çiçeklerimiz Solmasın say.64)
2) Serbestiyetci Ebeveyn Tipi: Olabildiğince onaylayıcı ve sevgi dolu olmaya çalışan, aşırı hoşgörü ve düşkünlük tavrı sergileyen ebeveyn tipidir.
Çocukların kendi doğal eğilimlerine göre gelişmeleri gerektiğine inanır; katı isteklerde bulunmazlar. Bunlar tamamıyla çocuk merkezlidirler.
“Çocuk merkezli eğitimin, her türlü aşırı hoşgörülü çocuk yetiştirme uygulamasını haklı çıkardığı bir çağda yaşıyoruz. Bu felsefe anne - babaları evde tutarlı bir disiplin uygulamaktan caydıran, çok sayıda serbestiyetçi doktrin türetmiştir. Bir zamanlar değer taşıyan çocuk merkezlilik ilkesi, bugünün çocuklarında ve gençlerinde ben-merkezciliği teşvik için kullanılmıştır.” (Profesör William Damon)
3) Kuralları Öz Disiplin Kurarak Sevgiyle Öğreten Ebeveyn: Yasaklama ile izin verme arasındaki hassas dengeyi muhafaza eden; çocuğuna bilinçli sevgi ile yaklaşan, denetleyici olmaktan ziyade rehberlik edici ebeveyn tipidir. Öz denetim ve disiplin vardır.
* Bu anne - baba tarzının yüksek EQ’lu çocuk yetiştirmeye en kabiliyetli olduğu varsayılmaktadır.
* Serbestiyetci ebeveyn en kolay ve en zararlı olanıdır.
Çocuğun odasını toplamak, ev ödevini onun yerine yapmak ko-
laydır. Ama ona odasını toplama, ödevini yapma sorumluluğunu vermek zordur. Asıl olan da bu sorumluluğu kazandırmaktır.
- DİPNOT -
1 - Lawrence E. Shapira- Yüksek EQ’lu Bir Çocuk Yetiştirmek - Varlık Yayınları-2004 say.21
