Mehmet TALÛ
Almanak 2007-2008, Eylül 2008 sayısından.
ORUCU BOZAN VE BOZMAYAN ŞEYLER Oruç bir ibâdet olduğu için, her ne suretle olursa olsun başladıktan sonra orucu bozmak günahtır. Hem de büyük günah. Çünkü Ebu Hureyre (Radıyallâhü Anh)’den rivâyete göre, Peygamber Efendimiz (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu: “Her kim dinen geçerli bir ruhsat veya hastalık olmaksızın Ramazandan bir günün orucunu yerse, bütün bir ömür oruç tutsa da onu ödemiş olmaz!”
ORUCU BOZMAYAN ŞEYLER
Soru: Orucu bozmayan şeyler nelerdir?
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Orucu bozmayan şeyler şunlardır:
1- Hatırlayınca bırakmak şartıyla, oruçlu olduğunu unutarak yemek, içmek, cinsi münasebette bulunmak.
2- Bir kadına bakmak veya onu düşünmek suretiyle inzal vaki olmak, menisi gelmek. (Ancak bu gibi haller orucun sevabını azaltır.)
3- Uyurken ihtilam olmak, yani uyurken cünüplük hali meydana gelmek.
4- Hanımını sadece öpmek.
5- Cünüp olarak sabahlamak ve sabahleyin yıkanmak.
6- Ağzına gelen balgamı veya kafasından burun içine inen akıntıyı içine çekip akıntıyı yutmak. Ağzındaki tükürüğü yutmak. Ağzından dışarı çıkıp tamamen ayrılan tükürüğü tekrar yutmak orucu bozar.
7- Yıkanırken kulağına su kaçırmak.
8- Kendi isteğiyle olmayarak boğazına duman kaçırmak.
9- Boğazına toz girmek veya sinek kaçmak.
10- Ağzına aldığı ilacın tadı boğazına varmak.
11- Dişleri arasında sahur yemeğinden kalan ve nohut tanesinden küçük olan şeyi yemek.
12- Dışardan susam tanesi kadar bir şey alarak ağzının içinde yavaş yavaş çiğneyip yok etmek ve tadı boğazına varmamak. Eğer çiğnemeden dışardan böyle bir şeyi yutarsa oruç bozulur.
13- İhlil; yani erkeğin aletinin idrar deliğine, ilaç veya su akıtmak.
14- Oruçlu iken kan aldırmak, bıyık yağlamak.
15- Oruçlu iken gıybet etmek, yalan konuşmak. (Ancak bu gibi haramları işlemek orucun sevabını yok eder.)
16- Göze ilaç damlatmak, sürme çekmek.
17- Orucu bozmaya niyetlenmek, fakat bozmamak.
18- Kulağını bir şeyle karıştırıp irin v.b. şeyler çıkmak.
19- Bir şeyi koklamak.
20- Kendiliğinden gelen kusuntunun gene kendiliğinden geri gitmesi. Fakat kendiliğinden gelen kusuntuyu iade orucu bozar.
21- Boğaza parmak salıp azıcık kusmak. Ağız dolusu olursa, bozulur.
22- Kendi elinde olmaksızın kusmak.
Not: Kusma hadiselerinde, orucu ihtiyaten kaza etmek gerekir.
ORUCU BOZAN, HEM KAZA VE HEM DE
KEFFARET GEREKTİREN ŞEYLER:
Orucu bozan, hem kaza ve hem de keffaret gerektiren şeyler nelerdir?
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Oruç bir ibâdet olduğu için, her ne suretle olursa olsun başladıktan sonra orucu bozmak günahtır. Hem de büyük günah. Çünkü Ebu Hureyre (Radıyallâhü Anh)’den rivâyete göre, Resûlüllah (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz şöyle buyurdu: “Her kim dinen geçerli bir ruhsat veya hastalık olmaksızın Ramazandan bir günün orucunu yerse, bütün bir ömür oruç tutsa da onu ödemiş olmaz!”
Binaenaleyh çok çok tevbe-istiğfar etmek ve onu kaza etmek gerekir. Ramazan orucu, dinen geçerli bir mazeret olmadan bozulduğu takdirde, ayrıca keffaret adı verilen dünyevî bir ceza da vardır.
Şimdi orucu bozan, hem kaza ve hem de keffaret gerektiren şeyleri izah edeceğiz:
Önce kaza ve keffaret tabirlerini izah edelim.
Kaza: Bozulan orucu gününe gün tutmaktır.
Keffaret: Bozulan Ramazan orucuna karşılık dünyevî bir cezadır ki sırasıyla:
a- Varsa bir köle azad etmek, hür kılmak.
b- Köle azad etme imkânını bulamazsa, iki ay aralıksız oruç tutmak.
c- Yaşlılık, zayıflık veya hastalıktan dolayı (tabii ki bu mazeretlerin dinen geçerli olması lâzımdır) oruç tutamazsa, altmış fakiri sabah-akşam doyurmaktır. Ya da altmış fitre vermektir. İşte keffaret bunlardan ibarettir. Bunların hiçbirisine gücü yetmezse, Allâh-u Teâlâ’dan afv-ü mağfiret ister.
Keffaret gerektirecek şekilde birkaç defa oruç bozan kimseye, eğer evvelkilerin keffareti yapılmamış ise, hepsine bir keffaret kâfi gelir. Şimdi maddelere geçelim:
1- Oruçlu olduğunu bile bile yemek, içmek.
2- Oruçlu olduğunu bile bile cinsî münasebette bulunmak.
3- Ağza giren yağmuru, doluyu veya karı, bile bile yutmak.
4- Sigara, puro vb. şeyleri içmek, enfiye çekmek.
5- Çiğ et vb. şeyleri yemek.
6- Az miktarda tuz yemek.
7- Hanımının veya sevdiği bir başka kimsenin tükürüğünü yutmak.
8- Kil vesaire gibi yemesini adet ettiği bir çamuru vb. şeyleri, meselâ kömür, kül gibi yemek.
9- Hanımını şehvetle öptükten, gıybet yaptıktan veya kan aldırdıktan sonra, oruç bozuldu zannıyla bile bile orucu bozmak.
10- Hariçten susam tanesi veya en az o büyüklükte olan başka bir yiyecek maddesini ağza alıp yutmak. Buğday ve arpa tanesi yutmak.
Kaza ve keffaret gerektirecek şekilde orucu bozan kimseye, aynı gün, orucu bozmayı mubah kılan bir hastalık gelse veya bu kimse kadın ise, hayız kanı gelse veya lohusa olsa keffaret düşer. Çünkü bu durumlarda olan kimsenin orucu zaten bozulacaktı ve sadece kaza gerekecekti. Ancak böyle durumlarda sefere çıkmak keffareti düşürmez.
ORUCU BOZAN VE YALNIZ KAZA GEREKTİREN ŞEYLER
Orucu bozan ve yalnız kaza gerektiren şeyler nelerdir?
Bismillâhirrahmânirrahîm.
1- Sade un, sade hamur veya pirinç yemek.
2- Bir defada çok miktarda tuz yemek.
3- Yenmesi adet edinilmeyen bir toprağı yemek.
4- Zeytin çekirdeği vb. şeyleri yutmak.
5- Ayva gibi olmadan yenmeyen ham meyve yemek.
6- Pamuk ve kâğıt gibi yenmesi adet edinilmeyen şeyi yutmak.
7- İçi henüz olmamış taze ceviz yutmak.
8- Kuru ceviz, fındık, fıstık veya bademi katı kabuğuyla yutmak.
9- Taş, demir, bakır, altın, gümüş, toprak yutmak.
10- Hukne etmek; yani arkasından ilaç akıtmak, şırınga yaptırmak.
11- Burnuna ilaç çekmek, burun damlası kullanmak.
12- Boğazına huni ile bir şey akıtmak.
13- Kulağının içine yağ, ilaç veya su damlatmak.
14- Ağzına aldığı boyalı ibrişim vb. şeyin boyasıyla rengi bozulmuş olan tükürüğünü yutmak.
15- Karnında veyahut başında bulunan bir yaraya akıtılan ilaç mideye veya dimağa yani beynin, kafanın içine ulaşmak. Bu ba-
kımdan zamanımızda, oruçlu iken vurulacak olan iğne veya aşının orucu bozar kabul edilmesi daha ihtiyatlıdır.
16- Boğazına kaçan yağmur veya karı istemeyerek yutmak.
17- Abdest alırken, ağzına aldığı su boğazına veya burnuna aldığı su genzine hata yoluyla kaçmak.
18- Bir başkasının zor kullanmasıyla oruç bozmak.
19- Dişleri arasında nohut tanesi kadar kalan şeyi yemek.
20- Uyurken birisi tarafından boğazına su dökülmek.
21- Unutarak yedikten veya içtikten sonra orucu bozuldu zannıyla, bilerek yemek ve içmek.
22- Boğazına parmak salıp kendi isteğiyle kusmak.
23- Ağız dolusu gelen kusmayı iade etmek.
24- Bile bile midesine veya genzine duman sokmak. Binaenaleyh astım hastalarının kullandığı nefes açıcı fısfıs orucu bozar. Çünkü o sadece hava değil, nefes açıcı ilaç içeren özel bir havadır.
25- Tan yeri ağarmışken, vakit var zannıyla yeme ve içmeye devam etmek.
26- Güneş batmadan evvel, battı zannıyla iftar etmek.
27- Ramazan orucundan başka bir orucu bozmak.
28- Cinsel ilişki dışında, kadının bir tarafına temas ettirmek veya öpmek suretiyle inzal vaki olmak, menisi akmak.
29- Ramazan orucuna niyet etmeyerek gündüz yiyip-içmek.
30- Oruçlu iken sefere niyet edip, memleketinden çıkınca orucu bozmak.
31- Hastalık gibi dinen geçerli bir özür sebebiyle orucu bozmak.
32- Arka veya ön uzvuna yaş, ıslak parmağını girdirmek.
33- Ön veya arka organlara, kaybolacak şekilde pamuk ve sargı bezleri sokmak. Böyle kuru maddelerin uçları dışarıda kalırsa, oruç bozulmaz.
34- Oruçlu bir kimseye ok veya mermi gibi bir şey saplandığında, saplanan şeyin ucu dışarıda kalmayacak şekilde vücûd içinde kaybolursa oruç bozulur ve kaza lâzım gelir.
Not: Bu sebeplerden herhangi birisiyle orucu bozulmuş olan bir kimsenin, tan yeri ağardıktan sonra hayzı veya lohusalığı bitip temizlenmiş olan bir kadının, akşama kadar gene imsak etmesi, yani oruçlu gibi durması vaciptir.
ORUÇLUYA MEKRUH OLAN ŞEYLER
Oruçluya mekruh olan şeyler nelerdir?
Bismillâhirrahmânirrahîm.
1- Bir şeyi tatmak. Kocası aksi olan bir kadın yemeğin tuzuna
bakabilir.
2- Bir şey çiğnemek. Bir kadın ufak çocuğu için, oruçsuz kimse bulamazsa çiğneme yapabilir.
3- Ağzında tükürüğü biriktirip yutmak.
4- Zayıf düşürme ihtimali bulunduğu zaman kan aldırmak, hacamat olmak veya meşakkatli işlerde bulunmak.
5- Nefsinden emin olmayanların hanımını öpmesi, sarılması ve kucaklaması. Bir boşalma olmaması durumunda böyledir. Eğer öpmek veya kucaklamakla boşalma meydana gelirse mekruh olmakla kalmaz, oruç bozulur.
6- Oruçlunun taharet yaparken ilgili mahalli yıkamakta aşırılığa kaçması veya abdestte ağzına-burnuna su verirken suyu aşırı derecede genzine çekmesi ve ağzında tutması.
7- Oruca visâlen, yani iftar etmeden diğer günün orucuna devam etmek.
ORUÇLUYA MEKRUH OLMAYAN ŞEYLER
Oruçluya mekruh olmayan şeyler nelerdir?
Bismillâhirrahmânirrahîm.
1- Nefsinden emin olan kimselerin hanımını öpmesi, sarılması.
2- Misk veya gül vb. şeyleri koklamak.
3- Gözüne sürme çekmek, göz damlası kullanmak.
4- Bıyığına yağ sürmek.
5- Zayıf düşürmediği takdirde kan aldırmak, hacamat olmak.
6- Misvak kullanmak, ağzını fırça ile yıkamak.
7- Ağzına su almak.
8- Burnuna su çekmek.
9- Su yutmamak veya içeriye su kaçırmamak, şartıyla serinlenmek için yıkanmak.
ORUÇLUYA MÜSTEHAB OLAN ŞEYLER
Oruçluya müstehab olan şeyler nelerdir?
Bismillâhirrahmânirrahîm.
1- Sahura kalkıp bir şeyler yemek-içmek.
2- Sahuru münasib vakte kadar tehir etmek.
3- Vakit girince iftarı hemen yapmak, iftarda acele etmek.
ORUÇ TUTMAMAYI VEYA TUTTUKTAN SONRA BOZ- MAYI MUBAH KILAN DİNİ ÖZÜRLER
Oruç tutmamayı veya tuttuktan sonra bozmayı mubah kılan dini özürler nelerdir?
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Özürsüz olarak Ramazan ayında oruç tutmamak hem günahtır, hem de cezası vardır. Ancak bir kimse aşağıdaki durumlarda Ra-
mazan orucunu tutmayabilir veya başlamış olduğu orucu bozabilir. Ancak sonradan ilk fırsatta tutamadığı oruçları kaza etmesi gerekir.
1- Hastalık: Oruç tutulduğu takdirde hastalığın artması, uzaması veya ölüme sebep olması Müslüman ve mütehassıs bir doktor tarafından teşhis edildiği zaman, böyle bir kimse orucuna devam etmez, iyileşince gününe gün kaza eder. Hastalık ömür boyu devam edebilecek türde ise, her gün için bir fitre verir. Hastaya bakan da hasta gibidir.
2- Seferîlik, yolculuk: Ramazan ayında seferî olan kimse oruç tutmayabilir. Seferîlik hâli bitince, tutmadığı günleri kaza eder. Oruç tutmasında bir güçlük yoksa, seferî olan kimsenin oruç tutması daha hayırlıdır, faziletlidir.
3- Gebelik ve emziklik: Hamile bir kadın, oruç tuttuğu takdirde kendisine veya çocuğuna bir zarar geleceğinden korkarsa, oruç tutmayabilir, sonra kaza eder. Çocuk emziren bir kadın da oruç tutması halinde sütü azalırsa oruç tutmayabilir, sonra kaza eder.
4- Düşkünlük ve ihtiyarlık: Vücutça günden güne zayıflayan ve oruç tutmaya gücü olmayan düşkünler, ihtiyarlar ileride de bu orucu kaza edemeyecekleri sebebi ile her gün için bir fidye verirler. Fidyenin tutarı aynen fitre kadardır. Bu fidyeler Ramazanın başlangıcında verilebileceği gibi, Ramazanın içinde veya sonunda da verilebilir. İsterse fidyenin hepsini bir fakire topluca verir, ayrı ayrı fakirlere de verebilir. Bu durumda olan kimseler, fidye vermeye gücü yetmiyorsa, Allâh-u Teâlâ’dan bağışlanmalarını isterler. Oruç tutmaya gücü yetmeyen yaşlılar ile iyileşme ümidi olmayan hastalar, eğer ileride tutabilecek duruma gelirlerse, tutamadıkları oruçları kaza etmeleri gerekir. Önceden verdikleri fidyelerin hükmü kalmaz, bunlar nafile bağış sayılır.
5- Bir başkasının zor kullanması: Dediğini yaptırma gücüne sahip bir kimse tarafından orucu bozması, bozmadığı takdirde kendisini öldüreceği veya vücuduna bir zarar vereceği söylenirse, orucunu bozabilir.
6- Şiddetli açlık ve susuzluk: Oruç tutarken kendisinde şiddetli açlık ve susuzluk hissederek oruca dayanamayan ve devam ettiği takdirde ölmekten veya akli dengesinin bozulmasından korkan bir kimse de orucunu bozabilir, sonradan kaza eder.
Not: Düğün veya ziyafete davet edilmek, sadece nafile oruç tutanlar için bir özürdür. Nafile oruç tutanlar bu durumda oruçlarını bozarlar ve kaza ederler.
